امیر المؤمنین علیه السلام فرمودند:
إذا قامَ الرجُلُ إلی الصَّلاةِ أقبَلَ إبلیسُ یَنظُرُ إلَیهِ حَسدا ، لِما یَری مِن رَحمَةِ اللّه ِ التی تَغشاهُ
هنگامی که کسی به نماز برمی خیزد، شیطان می آید و به نظر حسادت به او نگاه می کند، زیرا می بیند که رحمت خدا او را فرا گرفته است. (بحار الانوار، ج ,82 ص 207)
این کلام نورانی امام علی (ع) به ما یادآوری میکند که نماز، جایگاه بسیار والایی نزد خداوند دارد. برای درک سادهتر این حدیث، میتوانیم آن را به چند بخش کوچک تقسیم کنیم:
۱. نماز، لحظه سرازیر شدن رحمت خدا
وقتی ما برای نماز میایستیم و قصد میکنیم با خدای مهربان صحبت کنیم، در واقع خودمان را در «اتوبان رحمت الهی» قرار میدهیم. همانطور که وقتی زیر باران میرویم خیس میشویم، وقتی به نماز میایستیم، رحمت و لطف خداوند مثل یک پوشش، تمام وجود ما را احاطه میکند. این همان بخشی از حدیث است که میگوید: «رحمت خدا او را فرا میگیرد.»
۲. چرا شیطان حسادت میکند؟
شیطان که دشمن سعادت انسان است، وقتی این صحنه را میبیند که انسان با ایستادن به نماز، دارد پاداش و محبت ویژهای از خدا دریافت میکند، سخت ناراحت و حسود میشود.
چرا؟ چون شیطان خودش از درگاه خدا رانده شده و طعم شیرین رحمت الهی را از دست داده است. حالا او میبیند که شما (به عنوان یک انسان) دارید به آن چیزی میرسید که او از دست داده؛ پس از شدت حسادت، سعی میکند با حواسپرتی، وسوسه یا تنبلی، تمرکز شما را در نماز به هم بزند تا آن رحمتِ فراگیر را از دست بدهید.
خلاصه پیام حدیث :
این حدیث به ما میگوید که نمازِ ما یک «میدان نبرد» شیرین است.
وقتی هنگام نماز حواستان پرت میشود یا احساس میکنید دلتان نمیخواهد نماز بخوانید، بدانید که این دقیقاً همان لحظهای است که شیطان به خاطر حسادت، دارد تلاش میکند جلوی اتصال شما به خدا را بگیرد.
پس، هر وقت در نماز حواستان پرت شد، نگران نشوید! فقط کافی است لبخندی بزنید و دوباره با تمرکز بیشتر به خدا توجه کنید. همین «دوباره برگشتن به نماز» نشاندهنده پیروزی شما در برابر حسادت شیطان است و اتفاقاً باعث میشود رحمت خدا شامل حالتان شود.
تا حالا به معنای رحمت فکر کرده ای؟
«رحمت» را میتوانیم از چند زاویه ببینیم:
در اصطلاحِ دینی، رحمت الهی یعنی «خوبیها و عطایایِ خداوند که بیدریغ به سمت بندگانش جاری است.» اما بیایید دقیقتر بگوییم وقتی در نماز صحبت از «رحمت» میشود، دقیقاً چه چیزی نصیب ما میشود؟
۱. رحمت به معنای «آرامش و پناه»
فکر کنید بعد از یک روزِ خستهکننده و پر از استرس، به خانه میرسید و در آغوش یک عزیزِ مهربان قرار میگیرید. آن آرامشی که تمام خستگیتان را از تن بیرون میکند، بخشی از رحمت است.
در نماز، وقتی بنده میگوید «الله اکبر»، یعنی خدایا تو بزرگتر از همه مشکلاتِ من هستی. در آن لحظه، خداوند با رحمتش، تمام ترسها و اضطرابهای نمازگزار را در آغوش میگیرد. برای همین است که بعد از نماز حس میکنیم سبک شدهایم.
۲. رحمت به معنای «پاک شدن» (شستوشو)
رحمت خدا مثل یک چشمه آب زلال است. ما در طول روز، با اشتباهات کوچک، گناههای زبانی یا غفلتها، روی روحمان غبار مینشانیم. نماز خواندن، ایستادن در برابر خداوند است؛ انگار داریم زیر بارانِ رحمت میرویم تا این غبارها شسته شود. شیطان حسادت میکند چون میبیند بندهای که تا لحظاتی قبل آلوده به غفلت بود، حالا با نماز دارد دوباره «پاک» و «نو» میشود.
۳. رحمت به معنای «نور و راهنمایی»
گاهی ما در زندگیمان «گم» میشویم؛ نمیدانیم چه تصمیمی بگیریم یا راهِ درست چیست. رحمت الهی در نماز، به شکل «نور» به قلبِ نمازگزار میتابد. این نور باعث میشود انسان روشنبینتر شود، حق را از باطل بهتر تشخیص دهد و در زندگی آرامش بیشتری داشته باشد.
یک مثال برای درک بهتر:
تصور کنید شما یک گلِ تشنه هستید.
* خداوند خورشید و باران است.
* نماز باز کردنِ برگهایتان به سمت خورشید است.
* رحمت الهی همان نوری است که به شما میتابد و باعث میشود رشد کنید، سبز شوید و گل بدهید.
شیطان از این رشدِ شما عصبانی است. او دوست دارد شما مثل یک گیاه خشکیده بمانید، اما وقتی میبیند شما با نماز دارید «رشد میکنید» و «زنده میشوید»، از حسادت به خشم میآید.
خلاصه اینکه:
رحمت الهی در نماز، یعنی دریافتِ مستقیمِ «محبت، آرامش، پاکی و هدایت» از طرف کسی که بینهایت ما را دوست دارد.